Złota dziesięciozłotówka z wizerunkiem Bolesława I Chrobrego należy do najbardziej rozpoznawalnych monet II Rzeczypospolitej. To emisja upamiętniająca 900-lecie koronacji pierwszego króla Polski (1025–1925), wybita w próbie Au900, o masie ok. 3,225 g i średnicy 19 mm. Moneta nosi rok 1925, lecz formalnie wprowadzono ją do obiegu rozporządzeniem z 14 czerwca 1926 r. i wybito w Mennicy Państwowej w Warszawie. Projekt przygotowała rzeźbiarka i medalierka Zofia Trzcińska-Kamińska.

Kontekst historyczny: reforma Grabskiego i powrót złotego

Emisja wpisuje się w porządkowanie systemu pieniężnego po reformie Władysława Grabskiego (1924), która przywróciła stabilny złoty oraz przewidywała również złote nominały inwestycyjno-pamiątkowe. W 1925 r. zdecydowano o upamiętnieniu rocznicy koronacji Bolesława Chrobrego – przygotowano złote monety 10 i 20 zł z jego podobizną, obie wprowadzone do obiegu na podstawie jednego aktu prawnego z 14 czerwca 1926 r. (Dz.U. 1926 nr 61, poz. 368).

Projektantka: Zofia Trzcińska-Kamińska

Autorką zwycięskiego projektu była Zofia Trzcińska-Kamińska – znana rzeźbiarka i medalierka, związana z grupą „Rytm”, uczestniczka prestiżowych wystaw w Paryżu (1937) i Nowym Jorku (1939). W numizmatyce zapisała się m.in. właśnie projektem złotych monet z Bolesławem Chrobrym.

Awers i rewers: ikonografia i napisy

Awers: w centrum orzeł w koronie – godło Rzeczypospolitej; w otoku napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA”, a u dołu nominał „10 ZŁOTYCH 10”, przedzielony rozetkami. Rant ząbkowany. Układ medalowy (↑↑).

Rewers: popiersie Bolesława Chrobrego w lewo, w koronie i zbroi; w otoku legenda „BOLESŁAW CHROBRY 1025–1925”. Pod ramieniem w polu widoczny herb Kościesza – znak Mennicy Państwowej w Warszawie używany w okresie międzywojennym.

Parametry techniczne

Nominał: 10 złotych

Rok na monecie: 1925 (wprowadzona rozporządzeniem z 14 VI 1926 r.)

Metal i próba: złoto Au900

Masa: ok. 3,225–3,226 g

Średnica: 19 mm

Orientacja: medalowa (↑↑)

Rant: ząbkowany

Emitent: Bank Polski; mennica: Mennica Państwowa (Warszawa)

Powyższe parametry są zgodne z katalogami i opisami numizmatycznymi.

Emisja, nakład i status prawny

Według danych przywoływanych w katalogach i na stronach numizmatycznych, wybito 50 350 sztuk 10-złotówek „Bolesław Chrobry” (część literatury sugeruje, że faktyczny nakład mógł być większy, m.in. z uwagi na możliwość użycia złota prywatnego). Moneta nie jest dziś prawnym środkiem płatniczym (w katalogach oznaczana jako „demonetyzowana”).

Uwaga o „antydatowaniu”: Choć moneta nosi datę 1925, akt prawny wprowadzający 10 i 20 zł w tym wzorze ukazał się w czerwcu 1926 r., co często w opracowaniach opisuje się jako praktykę „antydatowania” emisji.

Zestaw „10 i 20 zł 1925”: bliźniaczy projekt

Dziesięciozłotówce towarzyszył złoty nominał 20 zł z tym samym rewersem (wizerunek króla i data 1025–1925). Obie monety – 10 i 20 zł – stanowią spójny, historycznie motywowany zestaw rocznicowy z 1925 r., wprowadzony jednocześnie rozporządzeniem z 1926 r.

Znak menniczy: herb Kościesza

Mała tarcza z herbem Kościesza (przekreślona strzała) na rewersie to znak Mennicy Warszawskiej używany w II RP. Ten sam znak spotkamy również na innych monetach międzywojennych.

Klasyfikacja w katalogach

W literaturze dziesięciozłotówka bywa opisywana jako moneta okolicznościowa / bulionowa (pamiątkowa, ale o pełnych parametrach złotej monety według ówczesnych przepisów). Spotykane odniesienia katalogowe to m.in.: Parchimowicz 125; Fischer OB 024; Friedberg 116; Y#32.

Rynek kolekcjonerski: stan zachowania i przykładowe notowania

Na rynku pojawiają się egzemplarze w wysokich stanach menniczych z gradingiem NGC/PCGS. Odnotowano m.in. sprzedaż monety NGC MS67 (noty „MAX”) za 1 924 EUR w 2022 r. (Rzeszowski Dom Aukcyjny). W 2025 r. pojedyncze sztuki w niższych stanach pojawiały się również na aukcjach internetowych, zwykle z opisem masy 3,225–3,226 g i próby Au900. Oczywiście ceny zależą od kondycji, noty gradingowej i koniunktury.

Ciekawostka rynkowa: Zdarzają się także notowania wariantów z wadą produkcyjną (np. laminacja blachy), które – jako destrukty – bywają poszukiwane przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów.

Jak rozpoznać oryginał – kilka punktów kontrolnych

Waga i średnica: ~3,225 g i 19 mm; odchylenia sugerują problem.

Próba: Au900 (kolor złoty, charakterystyczny dla dziewięćsetki).

Awers i rewers: układ legend („RZECZPOSPOLITA POLSKA 10 ZŁOTYCH 10” oraz „BOLESŁAW CHROBRY 1025–1925”), drobne rozetki w legendzie awersu.

Znak mennicy: niewielki herb Kościesza pod ramieniem króla na rewersie.

Orientacja: medalowa (↑↑) i rant ząbkowany.

Miejsce w historii polskiego mennictwa

Złota 10-złotówka „Bolesław Chrobry” jest jednym z najlepiej rozpoznawalnych, eleganckich projektów II RP – dziełem polskiej rzeźbiarki, które do dziś uchodzi za wzór udanego połączenia funkcji pamiątkowej z parametrami pełnowartościowej monety złotej. Jej „bliźniacza” 20-złotówka dopełnia rocznicowy zestaw, a oba typy wciąż są poszukiwane w dobrych stanach menniczych.